องค์ความรู้เรื่องการพัฒนาข้าวไทย

รายละเอียดองค์ความรู้

 

องค์ความรู้เรื่องการพัฒนาข้าวไทย

        ข้าวเป็นอาหารหลักของคนไทยและประชากรโลก เมืองไทยได้ชื่อว่าเป็นแผ่นดินที่ผลิตข้าวเลี้ยงชาวโลกอยู่ในลำดับต้นๆ โดยเฉพาะหลักฐานทางโบราณคดี พบว่า คนโบราณที่อาศัยอยู่ในถ่ำปุงฮุง จังหวัดแม่ฮ่องสอน รู้จักนำข้าวมาปลูกและหุงข้าวด้วยกระบอกไม้ไผ่ เมื่อประมาณ 10,000 ปีมาแล้ว คนโบราณที่โนนนกทา จังหวัดขอนแก่น และบ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี นำ “ข้าวป่า” มาปลูกจนหางข้าวป่าหดหายเปลี่ยนเป็น “ข้าวปลูก” ที่สมบูรณ์ เมื่อประมาณ 5,000 – 5,500 ปีมาแล้ว นักโบราณคดี จึงสรุปว่า ศูนย์กลางการเพาะปลูกข้าวอยู่ในประเทศไทยตั้งแต่สมัยหินใหม่ แล้วต่อมาจึงแพร่กระจายขึ้นไปที่อินเดีย จีน ญี่ปุ่น เกาหลี ตามลำดับ ซึ่งอาจกล่าวได้ว่า เมืองไทยเราปลูกข้าวได้ก่อนใครในโลก

ภาพแกลบข้าวที่ถ้ำปุงฮุง จังหวัดแม่ฮ่องสอน

           

ภาพเขียนสึ นาข้าวและวัว-ควาย ที่โขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี

           พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงศึกษาทดลองทำนาปลูกข้าวด้วยพระองค์เองในบริเวณสวนจิตรลดา ทำให้ทรงทราบว่าการทำนานั้นมีความยากลำบาก จำเป็นต้องอาศัยพันธุ์ข้าวที่ดีและต้องใช้วิชาการต่างๆ จึงจะได้ผล อีกประการหนึ่งที่นานั้นเมื่อสิ้นฤดูทำนาแล้ว ควรจะปลูกพืชอื่นๆ บ้าง เพราะจะเพิ่มรายได้ให้อีกไม่น้อย และช่วยให้ดินร่วน ช่วยเพิ่มปุ๋ยกากพืชทำให้ดินดีขึ้น เหมาะสำหรับจะทำนาในฤดูต่อไป

รัชกาลที่ 9 ทรงหว่านข้าว ณ โครงการส่วนพระองค์ สวนจิตรลดา

         ทรงลึกซึ้งถึงมิติด้านวัฒนธรรม มีพระราชกระแสรับสั่งให้ปรับปรุง “พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ” เพื่อความเป็นสิริมงคลและบำรุงขวัญเกษตรกร โดยเสด็จฯ มาทรงเป็นประธาน ตั้งแต่ปี 2504 เป็นต้นมา ในการนี้ มีพระราชดำริให้จัดทำ “พันธุ์ข้าวทรงปลูกพระราชทาน” เพื่อแจกแก่ประชาชนที่มาเฝ้าฯ ในวันพระราชพิธีนี้และชาวนาในต่างจังหวัด เพื่อเป็นมิ่งขวัญสิริมงคล ความเจริญแห่งพืชผลของเกษตรกรต่อไป

พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ณ ท้องสนามหลวง

          สำหรับแปลงนาทดลองในสวนจิตรลดาอยู่ทางด้านถนนศรีอยุธยา เพื่อให้ประชาชนที่สัญจรผ่านไปมาสามารถมองเห็นได้ แบ่งเป็น 3 แปลงๆ ละ 1,000 ตารางเมตร ทำนาด้วยวิธีปลูก 3 วิธี คือ นาดำ นาหยอด และนาหว่าน ผลผลิตข้าวที่ได้นำไปเข้าพิธีพืชมงคลฯ ในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดารามและพิธีแรกนา ในบริเวณท้องสนามหลวง ประมาณ 20 กิโลกรัม ส่วนข้าวในกระบุงของเทพีคู่หาบเงินและคู่หาบทองนั้น พระยาแรกนาจะนำไปปลูกในแปลงนาที่สวนจิตรลดาและเมล็ดพันธุ์ข้าวที่เหลือจะนำไปบรรจุในซอง พิมพ์ชื่อ “พันธุ์ข้าวพระราชทาน” ประมาณ 60,000 ซอง แจกจ่ายแก่เกษตรกรเพื่อเป็นขวัญกำลังใจและสิริมงคล
ในการเพาะปลูกต่อไป

ซองบรรจุพันธุ์ข้าวพระราชทาน

แปลงนาข้าวในสวนจิตรลดา

แปลงนาข้าว ณ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานฯ 

          การเตรียมดินในระยะแรกๆ ทรงขับรถไถเพื่อเตรียมแปลงปลูกข้าวและทรงหว่านข้าวด้วยพระองค์เอง และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดพิธีทำขวัญข้าวหรือทำขวัญแม่โพสพด้วย ขณะที่ต้นข้าวกำลังตั้งท้องออกรวง ตามประเพณีโบราณที่จะมีการปักฉัตรกับธงสีต่างๆ เจิมเครื่องหอม ตัดแต่งใบข้าว และร้องเพลงทำขวัญแม่โพสพ ซึ่งพิธีดังกล่าวเป็นภูมิปัญญาไทยในการป้องกันนกลงกินข้าวในนา โดยการปักธงสีต่างๆ และการตัดแต่งใบข้าวจะช่วยให้ข้าวออกรวงมากขึ้น หรือมีผลผลิตมากขึ้นนั่นเอง

สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และรัชกาลที่ 9 ทรงขับรถไถนา
ณ โครงการส่วนพระองค์ สวนจิตรลดา

รัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถในรัชกาลที่ 9
เสด็จพระราชดำเนินไปยังทุ่งมะขามหย่อง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

 

                                รัชกาลที่ 9 ทรงเกี่ยวข้าว                                          รัชกาลที่ 9 ทรงเกี่ยวข้าว
                  ณ บ้านบางแตน จังหวัดปราจีนบุรี                      ณ ทุ่งมะขามหย่อง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงหว่านข้าวในสวนจิตรลดา ที่จังหวัดสุพรรณบุรี

          แปลงนาข้าวทดลองในสวนจิตรลดา เริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี 2504 โดยการทำนาสวนในฤดูฝน ปลูกข้าวไร่ในฤดูฝนโดยไม่ใช้น้ำชลประทาน และปลูกพืชหมุนเวียนในนาข้าวหลังฤดูทำนา จำพวกพืชตระกูลถั่ว ได้แก่ ถั่วเหลือง ถั่วเขียว ถั่วลิสง เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดและเป็นการบำรุงดิน ซึ่งจากวิธีการดังกล่าว ประกอบกับมีการไถกลบตอซังข้าว พบว่า ทำให้ดินมีค่า pH สูงขึ้น จนเกือบเป็นกลาง มีการสะสมอินทรียวัตถุและปริมาณธาตุอาหารหลัก เช่น ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมในดินเพิ่มขึ้น

          นอกจากการพัฒนาพันธุ์ข้าวเพื่อนำไปส่งเสริมแก่เกษตรกร การฟื้นฟูประเพณีเพื่อสร้างขวัญกำลังใจ การสาธิตวิธีการทำนาที่ได้ผลดีแล้ว ยังทรงส่งเสริมการบริหารจัดการอย่างครบวงจร ได้แก่ การจัดตั้งโรงสีข้าว ธนาคารข้าว ธนาคารโคและกระบือ การสนับสนุนงานวิจัยและพัฒนาข้าว โดยจะเห็นได้จากศูนย์ศึกษาการพัฒนาฯ และโครงการในลักษณะบูรณาการ จะมีงานทดลองทดสอบการปลูกข้าวอยู่ด้วยทุกแห่ง โดยเฉพาะการบริหารจัดการที่ดินตามแนวเกษตร “ทฤษฎีใหม่” จะต้องแบ่งพื้นที่ส่วนหนึ่งสำหรับการปลูกข้าวให้พอเพียงต่อการบริโภค

             โรงสีข้าวพระราชทานอ่าวน้อย                                  โรงสีข้าวพระราชทาน 
                   จังหวัดประจวบคีรีขันธ์                                           อ.ท่าวังผา จ.น่าน

                           ธนาคารข้าว                                           ธนาคารโคและกระบือ

 

          จากพระราชกรณียกิจและพระปรีชาสามารถในการพัฒนาข้าวไทย องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ได้ทูลเกล้าฯ ถวายเหรียญ AGRICOLA ณ พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท เมื่อวันที่ 6 ธันวาคม 2538 และสถาบันวิจัยข้าวระหว่างประเทศ ได้ทูลเกล้าฯ ถวายเหรียญเฉลิมพระเกียรติฉลองสิริราชสมบัติครบ 50 ปี ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2539

         

เหรียญ AGRICOLA ของ FAO

                                                                                     

 

เหรียญเฉลิมพระเกียรติฉลองสิริราชสมบัติครบ 50 ปี 
ของสถาบันวิจัยข้าวระหว่างประเทศ

                                                                                                    

 

 

                                                                                                   กลุ่มนโยบายพิเศษ
                                                                                                    
สิงหาคม 2561

curve